Artikel psyche – Waarom vrouwen op klootzakken vallen – over codependency en narcisme

Jaren geleden was ik op de bruiloft van een middelbare schoolvriend van mijn ex-man. Ik zal nooit vergeten wat de bruid als motivatie gaf om met de bruidegom te trouwen: hij was niet alleen een hofdame, maar ook een hufter. Deze uitspraak verwijst naar de film Hufters en hofdames (1996) van Eddy Terstall, waarin een man die vrouwen goed behandelt (een hofdame) niet aan een vriendin kan komen, want vrouwen vallen immers op klootzakken. In dit artikel betoog ik dat in de hufters-versus-hofdames-redenering een kern van cultureel bepaalde waarheid zit.

Het idee dat vrouwen op foute mannen vallen strookt met Thierry Baudets opvatting dat vrouwen overmand willen worden. Het is waarschijnlijk ook de reden dat onzekere mannen een cursus grof versieren gaan volgen bij de controversiële Zwitserse coach Julien Blanc. Een Incel (involuntary celibate) die vrouwen wil vermoorden zou je zelfs een klootzak in de zeer overtreffende trap kunnen noemen.

Mijn standpunt is dat het verschijnsel ‘lieve vrouw valt voor foute man’ in mindere of meerdere in onze hele samenleving voorkomt. Omdat ik mijn eigen verhaal het beste ken, zal ik dat gebruiken om uitleg te geven. Ik projecteer inderdaad mijn eigen ervaringen op andere mensen, maar ik denk dat mijn ideeën in grote lijnen kloppen.

Zoals ik al eerder schreef hadden mijn ouders een zeer slecht huwelijk. Mijn vader is door mishandeling in zijn jeugd een extreme narcist geworden, mijn moeder was zijn gewillige onderdaan. Ik wil wel benadrukken dat beide als kinderen zo beschadigd zijn dat ze écht een persoonlijkheidsstoornis hebben, maar trekken van hun persoonlijkheden en relatiedynamiek zie ik terug in de gehele patriarchale cultuur.

Narcisme
Een narcist is kort samengevat een persoon met sterke minderwaardigheidsgevoelens, die zichzelf opblaast en continu anderen probeert te ondermijnen, zodat hij/zij zichzelf sterker kan voelen. Op emotioneel niveau is de narcist onderontwikkeld. Hij kan daardoor zijn emoties niet hanteren en reguleren als een volwassene. Naar mijn idee wordt alle jongetjes in de patriarchale samenleving een vorm van narcisme bijgebracht, die mannelijkheid heet.

Mannelijkheid
Als kind moet een jongetje namelijk zijn zogenaamd vrouwelijke kant verdringen: gevoelens tonen – behalve vreugde en agressie – is uit den boze (huilen en bang zijn is vrouwelijk en zwak). Ook mag een man nooit passief zijn en afwachten: hij moet altijd alleen op de top van de apenrots zien te komen. Hij mag in principe geen hulp vragen (laat staan aan een vrouw) of samenwerken en leeft in voortdurende competitie met anderen. Bovendien moet een man, om zijn status te verhogen, een vrouwtje veroveren. Lukt hem dat niet, dan is hij een loser. In patriarchale opvattingen is de man de jager en de vrouw de prooi. Al erken ik ook dat dankzij het femi- en femanisme onze opvattingen over mannelijkheid beginnen te schuiven.

Al deze regels die zeggen dat een jongen zijn echte ik niet mag laten zien zullen een kind van binnen zeer onzeker maken, terwijl hij van buiten een pantser vormt waarmee hij de strijd met andere mannen kan aangaan. Is hij lief, dan is hij zwak. Is hij agressief, dan is hij een man. Daarom lopen er in deze wereld volgens mij heel wat agressieve mannen rond, die stiekem bange jongetjes zijn. Bovendien zal het feit dat jongens hun emoties niet openlijk mogen ervaren en uitdrukken er ook voor zorgen dat hun emotionele ontwikkeling wordt geremd. Waarom zou je je angsten analyseren als je ze nog niet eens mag voelen, maar weg moet drukken?

Het is dan ook nog vaak de vrouw die binnen een relatie met een man het emotionele deel voor haar rekening neemt. Zo zijn het over het algemeen vrouwen die besluiten om te scheiden en vaak klagen ze over de gebrekkige emotionele ontwikkeling van hun (ex-)partner. Dat kun je hun mannen, gezien hun mannelijke opvoeding, eigenlijk niet helemaal kwalijk nemen. Agressie tonen, je niet kwetsbaar opstellen; dat zijn allemaal eisen die de buitenwereld aan de mannelijke man stelt. En de lieve, passieve vrouwelijke vrouw misschien zelf ook wel, totdat ze een relatie met deze ‘man’ krijgt.

Want de mannelijke man zal zijn onzekerheid ook op haar projecteren en altijd groter, sterker en slimmer willen zijn. Zo hoort het immers: anders is hij een mietje dat bij zijn vrouw onder de plak zit. Een relatie met een vrouw die groter en sterker is, die meer verdient en waarvoor je als man je eigen carrière opoffert (zoals elke presidentsvrouw in de VS dat doet)? Dacht het niet, denkt de mannelijke man. Zo leidt Angela Merkels partner bijvoorbeeld mooi zijn eigen leven en gaat hij niet mee handjes schudden als zijn vrouw op staatsbezoek is in een ander land.

Vrouwelijkheid
Dankzij het feminisme is er al veel veranderd, maar naar mijn idee bestaat er toch nog steeds een patriarchaal ideaal voor vrouwen, waar veel vrouwen bewust en onbewust aan willen voldoen. De vrouwelijke lieve, passieve vrouw kijkt letterlijk en figuurlijk op tegen haar grote, sterke man met carrière en goede inkomsten. Hij moet haar altijd kunnen redden op het moment dat zei ‘help, help’ roept. Liever een agressieve man die zijn kracht toont, dan een labiel type dat in een hoekje gaat zitten huilen (Laat ik dat nu juist een toonbeeld van kracht vinden als een man zich zo kwetsbaar durft op te stellen..) Maar waarom blijft de vrouwelijke vrouw op deze man vallen, als ze uiteindelijk toch ontevreden is over de relatie en zijn emotionele kwaliteiten en vervolgens van hem wil scheiden?

Engel
Mijn moeder zou je kunnen zien als de ultiem vrouwelijke vrouw: de engel in het huis (een term uit de victoriaanse tijd; zie mijn artikel over het huwelijk van Virginia Woolfs ouders). Ze was altijd lief, ze offerde zichzelf voortdurend op voor man en kinderen. Was er taart: mijn moeder gaf zichzelf altijd het kleinste stuk, mijn vader het grootste. Mijn moeder deed al het werk in huis, zodat mijn vader geld kon verdienen (immers veel ‘belangrijker’ dan huishoudelijk werk en kinderen opvoeden) én veel vrije tijd had voor sport en prostituees.

Codependency
Mijn moeder had geen grenzen en accepteerde al mijn vaders wangedrag. Ook als hij haar omlaag haalde; door bijvoorbeeld tegen anderen te zeggen dat mijn moeder twee keer voor haar eindexamen was gezakt of dat ‘vrouwen achter het stuur’ ‘bloed aan de muur’ betekende. Mijn moeder kon zich ook extreem afhankelijk/hulpeloos, angstig en volgzaam opstellen: paniekerig als ze de weg niet wist of in een drukke stad niet durfde autorijden. Dat moest mijn vader dan doen. Ook heeft hij haar op een gegeven moment verboden om in restaurants altijd precies hetzelfde eten als hij te bestellen. In het buitenland op vakantie verzuchtte mijn moeder terwijl ze aan mijn vaders arm hing: “Oh baas, wat fijn dat je me hier hebt gebracht. Alleen zou ik hier nooit zijn gekomen.”

Voor dit gedrag van mijn moeder binnen relaties (en van mezelf; ondanks mijn feminisme en grote mond) had ik lange tijd geen sluitende verklaring, tot ik onlangs op de term ‘codependency’ stuitte. Dit is het automatisch aan de kant schuiven van je eigen gevoelens en behoeftes voor een relatie/je partner. Je wordt afhankelijk van het gedrag of de reactie van de ander en je kunt jezelf zelfs volledig verliezen. Je verdwijnt of je past je aan om de ander meer ruimte te geven. Een relatie met een alcoholist, die je mishandelt is bijvoorbeeld geen probleem; als vrouw ben je de reddende engel die al zijn problemen zal oplossen. Helaas is er dan niemand om voor jou te zorgen of jouw problemen helpen oplossen. Maar misschien is dat dan ook wel weer wat je onbewust wil of gewoon vindt.

Veel vrouwen (en mannen) die zich in een relatie ‘codependent’ opstellen waren als kind al gewend om hun eigen gevoelens en behoeftes in mindere of meerdere mate te negeren. Bijvoorbeeld als je al heel jong de ouder van je ouders moet zijn (parentificatie). Een vrouw die codependent is kan heel goed voor een ander zorgen, maar eigenlijk niet voor zichzelf. Ook lijkt ze alleen bestaansrecht te ontlenen aan het feit dat een ander haar hulp nodig heeft. Een blik op zichzelf werpen kan of durft ze niet. Zonder actieve/agressieve prins blijft zij de slapende passieve prinses in de torenkamer.

Wat ik wil zeggen is het volgende: in principe worden deze ‘mannelijke’ (narcistisch – de prins) en ‘vrouwelijke’ (codependent – de prinses) patronen binnen gezinnen van generatie op generatie doorgegeven, doordat kinderen altijd bewust en onbewust kijken en leren van hoe hun ouders zich gedragen. De relatie tussen vader met narcistische trekken en moeder met codependent-neigingen (in het ene gezin een beetje, in het andere extreem) zal zeer waarschijnlijk model staan voor de toekomstige relatie van het kind. Het is natuurlijk ook mogelijk dat deze man-vrouwrollen omgedraaid zijn, maar dit komt naar mijn idee minder voor. Mijn vader was foute man nr.1 in mijn leven. En ook al neem ik verantwoordelijkheid voor mijn keuzes als volwassene: de partners die ik had waren een zoektocht naar hem.

En dat is volgens mij de reden dat een man zich als een actieve/agressieve zak kan gedragen als hij een vrouw verovert en het feit dat de vrouw dit pikt, sterker nog, er soms zelfs op lijkt te wachten en door wordt aangetrokken. Daarom stel ik voor dat we ons van deze patronen gaan losmaken. Laat iedere persoon actief of passief zijn, omdat dat bij het karakter past, niet omdat iemand een bepaald geslacht heeft. Laat de vrouw bijvoorbeeld ook jagen, dan hoeft de man niet altijd degene te zijn die het risico loopt om afgewezen te worden. Gun het een man om huilend in elkaar te zakken, terwijl de vrouw achter het stuur zit; zonder dat hij een mietje is en zij een haaibaai. Ik voorzie gelukkiger mensen met betere relaties.

Informatie over codependency
https://www.manjakamman.nl/codependency-jezelf-verliezen-i…/
www.relatieverslaving.com van Sarah Hofman
De filmpjes van Lisa A. Romano op Youtube:
– Codependency awakening – when people pleasers wake up
https://www.youtube.com/watch?v=ryY3hwi8E0E
– Codependency – Why am I so codependent?
https://www.youtube.com/watch?v=a87o-V6xBFY