Artikel psyche – Waarom de gek in het gezin vaak de kanarie in de kolenmijn én het zwarte schaap is

Met mijn geschiedenis van zware depressies en de laatste jaren een burn-out heb ik in mijn familie nogal de aandacht getrokken. Zeker omdat de psychiatrie in bijna 20 jaar tijd niet kon bedenken waar die depressies toch vandaan kwamen: die zitten niet in de familie, dus ik moest wel gestoord zijn. Tot ik zelf 2 jaar geleden met hulp van mijn paranormale gidsen ontdekte dat ik als hoogsensitief persoon in mijn ouderlijk gezin getraumatiseerd was, met zware depressies als gevolg. Mijn beide ouders hebben een flinke gedragsstoornis: mijn vader is een zeer sterke narcist, mijn moeder extreem codependent (wat maakt dat je je als iedereens slaaf gedraagt). Ik was de kanarie in de kolenmijn en ik werd het zwarte schaap.

Toen ik dit alles ontdekte lag mijn reputatie helaas al aan diggelen. Zeker gezien het feit dat de laatste depressie gepaard ging met een zelfmoordpoging, langdurige opnames en elektroshocks. Ik was gek, maar gek gemaakt is een stuk dichter bij de waarheid. Mijn ouderlijk gezin had helaas een zeer goede façade. Slechts de reputatie van mijn vader is gesneuveld toen mijn moeder na 35 jaar besloot bij hem weg te gaan. Op dat moment was ze al een periode suïcidaal geweest. Mijn vader trok zich terug uit beide kanten van de familie en iedereen koos partij voor mijn lieve moeder. Wat er zich écht in ons gezin heeft afgespeeld weet nog steeds niemand, behalve ik.

Broer en zus

Mijn broer E. en zus M. (respectievelijk 5 en 7 jaar ouder) lijken aan de buitenkant normaal en zelfs geslaagd in het leven. De een heeft een eigen zaak als controller, de ander is directeur. Beide hebben een gezin. Helaas zitten ze ook allebei vast in hun rationele kant en verstoppen ze hun gevoelens. Mijn zus is haar gevoel volgens mij zelfs praktisch kwijt. Mijn broer is een narcist geworden, mijn zus trouwde en scheidde van een narcist. Aan hun kinderen zijn de stoornissen van de ouders al te zien: bij E. lopen ze strak in het gareel. Bij M. gedraagt de oudste zich onmogelijk (hij lijkt op zijn vader) en zijn zusje is meer een pleaser, hoewel ze zich door haar broer niet de kaas van het brood laat eten.

Toen ik scheidde van de narcist (bleek Asperger) waar ik mee getrouwd was, besloot mijn broer het contact met mij te verbreken. Hij heeft dankzij mijn vader nooit van sterke vrouwen met een andere mening gehouden. Mijn zus onderhoudt ook geen contact meer met het jongere zusje dat zij en mijn broer vroeger al niet moesten. Zoals mijn E. ooit aan tafel zei: “We wilden een lief kindje, geen monster.” Toen ik als 7-jarige met bloedend hoofd in de lerarenkamer zat, was het enige dat M. geërgerd kon uitbrengen: “Heeft ze weer wat..”. Daarna liep ze weg. Het staat me op zich niet bij dat ik door mijn broer en zus heel slecht ben behandeld. Hun gedrag was immers normaal voor mij.

Ik herinner me wel heel goed dat ze een keer bij grote uitzondering lief voor mij waren. Ik kreeg op een zaterdagochtend een gat in mijn hoofd, toen mijn broer treiterig onderzetters onder de salontafel gooide die ik moest pakken. Snel had ik “bloed, bloed!” roepend mijn vader naar beneden gehaald. Hij was woest (zoals gebruikelijk) en na een bezoek aan de huisarts gingen mijn broer en zus vol angst en beven ‘lief’ met mij kleuren. Hun gedrag was zo abnormaal, dat dit op mij een ongelooflijk rare indruk maakte en me tot op de dag van vandaag is bijgebleven.

Oom

Na mijn scheiding besloot ook een oom mij zwart te maken. Hij was namelijk gepikeerd dat ik mijn ex-man niet meer wilde uitnodigen bij een familiefeest ter ere van zijn verjaardag. Ik had aan de familieleden niet in detail verteld hoe mijn huwelijk was, maar wel gehint dat het op dat van mijn ouders leek (“Onzin”, spuugde mijn dominante tante later). Het maakte niet uit: mijn oom ging aan al zijn zussen brieven schrijven dat ik net als mijn vader de familie uit moest worden gezet. Niemand heeft hier tegen geprotesteerd, alleen mijn jongste tante. Wiens echtgenoot vervolgens opmerkte dat hij het “jammer” vond als ik niet bij het feest zou zijn, wanneer mijn ex-man kwam. Pardon: je familie verkiest je ex boven jou? Een kleinigheid om te zeggen dat mijn ex-man mij weer net zo had getraumatiseerd als mijn vader.

Toen ik de oom van de brieven aan het einde van mijn huwelijk vertelde dat mijn ex-man mij zeer slecht had behandeld, antwoordde hij: “Daar had je dan zeker om gevraagd!” Ook had ik hem bezworen om tegen mijn ex niet over de scheiding te beginnen. We woonden immers nog in één huis en ik was bang voor hem. Deze angst heeft mij tijdens de scheidingscrisis en burn-out op een haar na psychotisch gemaakt. Wat deed mijn oom: hij stapte op mijn ex-man af en begon over de scheiding.

Moeder

Mijn moeder heeft geen eigen wens of wil. Iedereen die dominant genoeg is krijgt wat hij beveelt van haar gedaan. In reactie op de zwartmakerij van mijn oom ging ze doodleuk met hem op weekend. Dit was immers de opdracht van haar dominante zus. Tegenover mij probeerde ze zich te verdedigen door te zeggen dat ze haar broer toen heeft proberen te corrigeren. Maar net als vroeger maakte het niet uit hoe ik werd behandeld en liep mijn moeder hand in hand met de aanvaller. Ze heeft er dan ook geen moeite mee om nog bij mijn ex-man thuis te komen, de was te vouwen of met hem uit eten te gaan. Mijn vader noemt ze “haar grote liefde”.

Mijn moeder deed al het werk in huis, inclusief onze opvoeding; als ze daar naast de mishandeling door mijn vader nog aan toekwam. Bij mij, het nakomertje, zat deze aandacht er helaas niet meer in. Mijn broer was problematisch, mijn zus excellent en ik onzichtbaar. Bij logeerpartijen had ik slechts de onderbroek bij me die ik aanhad en meisjes op de lagere school moesten me vertellen dat het vies was om een hele week dezelfde kleding te dragen. Dus hing ik gedragen truien en broeken maar weer over mijn uitpuilende bureaustoel. Want gooide ik ze in de was, dan verscheen de kleding pas een jaar later of nooit meer in de kast.

Zielig

Ben ik zielig? Ja en nee. Over het verleden probeer ik heen te komen, maar het is zuur dat begrip van de familie volledig ontbreekt en erkenning van hulpverleners nu pas begint te komen (ik ben inmiddels 43). Jarenlang was ík gek en met mijn verleden niks aan de hand. Tegenwoordig kan ik aan geen enkele professional mijn levensverhaal vertellen zonder dat ik me aan het einde van de sessie verplicht voel te vragen of het wel goed met ze gaat; of ze misschien een glaasje water willen; of ter ondersteuning even met een collega-psychiater moeten bellen.

Niet de enige

Helaas ben ik niet de enige kanarie in de kolenmijn en het zwarte schaap in de familie. Zo werkte een vriendin als therapeute met tieners die aan een eetstoornis lijden. De rest van het gezin moet bij een kind dan mee naar therapie. Wat zij in die gezinnen aantrof: ouders met  persoonlijkheidsstoornissen, incest, trauma. Je zou kunnen zeggen dat het gezinssysteem de persoon met de eetstoornis ziek heeft gemaakt; en eigenlijk zelfs vermoord als hij/zij bijvoorbeeld door anorexia overlijdt.

Incest en depressie

Bij een opleidingsdag voor ervaringsdeskundigen in de psychiatrie ontmoette ik twee vrouwen die net zo  ‘gek’ waren als ik. Beiden hadden een verleden met zware depressies en ze waren slachtoffer van incest. De een werd misbruikt door haar neven en opa. Op haar 13e begon ze met zelfmoordpogingen en ze worstelde rond haar 30e nog met depressies. De ander was van haar 9e tot haar 14e misbruikt door haar vader. Zij is nu in de 40, chronisch depressief, permanent opgenomen en krijgt gedwongen (door de rechter) maandelijks elektroshocks. Deze ECT’s hebben haar denkvermogen zo goed als geruïneerd. Haar vader loopt nog steeds vrij rond.

Narcisme-slachtoffers

Op een coachingsdag voor slachtoffers van narcisten kwam ik ook sympathieke mensen tegen met wederom gestoorde families. Helaas wezen de familieleden niet naar de narcist of zichzelf; nee, ze gaven de schuld aan de persoon die als enige begreep hoe de vork in de steel zat.

Deze bijeenkomst werd georganiseerd door een vriendin. Haar moeder is net als mijn vader een extreme narcist. Ze kreeg in haar ouderlijk huis altijd over de schuld van en werd eindeloos verteld dat ze waardeloos was. Vader faciliteerde moeder, zus deed vrolijk mee. Dit leidde op haar 11e tot de eerste zelfmoordpoging. Slechts één deskundige zag hoe ziek haar moeder was. De rest niet, want er werd bij haar thuis immers niet geslagen of verkracht. Mijn vriendin werd op haar 13e uit huis geplaatst. Tot op de dag van vandaag denkt  haar familie dat zij niet helemaal goed is; inclusief haar eveneens flink beschadigde zus die psychotherapeut is geworden. Vader is nog steeds getrouwd met moeder, die haar gedrag niet gewijzigd heeft.

Empathie

Daarom zou ik willen zeggen: loopt er iemand in jouw omgeving rond die het padje kwijt lijkt te zijn, sta dan niet direct klaar met een oordeel. Je weet niet wat voor achtergrond deze persoon heeft of uit wat voor gezin hij/zij komt. In een relatie tussen een narcist en een slachtoffer, is de laatste voor de omgeving meestal ‘de gek’. Deze persoon is overspannen of zelfs suïcidaal geworden door de narcist, die altijd zijn eigen straatje schoonveegt. Gestoorde mensen worden niet geboren, maar gestoord gemaakt door gezinnen en families. Het gevoeligste lid valt als eerste uit en wordt daarom gezien als zwak én schuldig. Het toont immers aan dat er iets mis is binnen het gezin. Wees daarom blij als je zelf normaal bent opgegroeid.

En de volgende keer dat je je opwindt, omdat je trein vertraging heeft door een aanrijding-met-een- persoon, houd dan in gedachten dat deze man of vrouw er waarschijnlijk niet alleen voor is gespróngen, maar ook gedúwd. Het laatste alleen niet letterlijk, want de mededaders kijken thuis tv of pikken een terrasje.