Column – De rituele dans van hoger opgeleiden

Voor het aardgasvrij maken van mijn buurt in Amsterdam-Noord overleg ik op dit moment met de gemeente. We trachten samen met andere buurtbewoners te komen tot een onafhankelijk en objectief onderzoek naar alternatieven voor de stadswarmte van Nuon. Het is zeer de vraag of dit überhaupt gaat lukken, want de voorkeur van de ambtenaren en woningbouwvereniging Ymere lijkt sterk te liggen bij de variant die slecht voor het klimaat is en de portemonnee (een elektriciteitsrekening van minstens 200 euro per maand): stadswarmte. Intussen vergaderen we ons suf, lezen ingewikkelde stukken en schrijven elkaar dagelijks tientallen ellenlange mails.

Je begrijpt wie dit proces volhouden: de hoger opgeleiden, want die zijn daar uitstekend in getraind. De mensen met minder diploma’s zijn al ontmoedigd afgevallen en ook ik vraag me af: wat gaan we hier in godsnaam mee bereiken, behalve dat de gemeente ons om de tuin leidt en met onze instemming uiteindelijk toch de stadswarmte doordrukt?

Hetzelfde proces herken ik van mijn werk bij Greenpeace jaren geleden: als communicatieafdeling bedachten we gemiddeld 10 campagnes per jaar. We vergaderden ons suf, corrigeerden elkaars stukken eindeloos, mailden 20 keer heen en weer en waren elke drie maanden hard toe aan vakantie. Maar hoeveel Nederlanders zagen überhaupt ooit een bericht van ons voorbij komen? Wie wist wat voor campagnes we precies voerden en hielden we niet vooral onszelf aan het werk? En natuurlijk verrichten de activistische onderzoekers goed werk, maar wat de rest van de organisatie nu precies deed? Vooral zichzelf in stand houden en kantoortje spelen, denk ik: fondsen werven, financiën regelen en met eindeloze communicatie jezelf het gevoel geven dat je nuttig bezig bent.

Hetzelfde bureaucratische en hoger opgeleide ritueel ken ik van de revolutionaire organisatie waar ik al een paar jaar bij zit: eindeloos theoretische boeken lezen, stukken schrijven, agenda’s maken en vergaderen. Alsof er niks leukers en nuttigers in de wereld te doen is. Het hoofd is overontwikkeld, maar met elkaar omgaan zonder ruzie lukt niet. Laat staan dat echte arbeiders mee kunnen doen. Die snappen de ballen van dat intellectuele geneuzel en terecht.

Ik heb het gevoel dat ik in een aflevering van Asterix en Obelix ben beland, waar onze twee helden als een van de twaalf werken van Hercules in een Romeins flatgebouw bij een stel ambtenaren aan tig verschillende loketten aan het roze formulier 3b moeten komen. In het begin worden ze gek gemaakt, maar vervolgens spelen ze het spel mee en dan nog erger dan de ambtenaren, die uiteindelijk krankjorum en wanhopig de twee Galliërs het juiste formulier meegeven.

Waarom draaien we onszelf dol in een systeem dat niet werkt? Waar de hoger opgeleiden misschien aardig verdienen, maar de planeet en de rest van de mensheid worden uitgeknepen en uitgebuit? Je ziet het ook aan de ambtenaren van de gemeente Amsterdam en de hoger opgeleiden bij Ymere en Nuon: ze vergaderen zich suf in skyboxen, doen aan creatief boekhouden met CO2 en vinden het overleven van het systeem belangrijker dan het welzijn van hun kinderen en de aarde.

Dus wie is hier nu gek? De Extinction Rebellion en de stakende scholieren hebben gelijk. Een prehistorische Neanderthaler of ‘primitieve’ bewoner van het regenwoud heeft meer common sense dan wij. Hoog tijd om wakker te worden!!