Artikel psyche – Over bindings- en verlatingsangst en het maken en afhalen van lasagne

Mensen die als kind en vaak opnieuw als volwassene in relaties veel zijn gekwetst ontwikkelen logischerwijs angst: hetzij om nieuwe verhoudingen aan te gaan, hetzij om bestaande relaties los te laten. Deze bindings- en verlatingsangst zijn twee kanten van dezelfde medaille en personen met relatie-angst kunnen tussen beide polen heen en weer bewegen. Het zijn in wezen copingsmechanismen om met kwetsuren om te gaan. Ik wil dit proces illustreren aan de hand van mijn eigen twinflame-‘relatie’ en de tegengestelde reacties die ik en hij vertoonden. En lasagne.

Ik ontmoette mijn twinflame over de mail: dat is de andere zielshelft, die je spiegelt, waarvan ik tot onze ontmoeting niet wist dat die echt bestond. Hij schreef een artikel voor het blad waarvan ik hoofdredacteur was. Na een maand berichten versturen bleken we zoveel gemeen te hebben en elkaar zo leuk te vinden, dat ik dacht: als hij in de liefde springt, doe ik het ook. En inderdaad, op een avond ontving ik een mail (hij woont in België) vanaf een bruiloft van vrienden, waarin hij de intieme en mooie trouwceremonie beschreef. Ik voelde dat zijn bericht niet neutraal was en antwoordde: “Ik zit erover te denken om na 17 jaar te scheiden en de volgende keer met handfasten te trouwen.” We hebben namelijk beiden een voorliefde voor de Keltische cultuur en gebruiken. Dus tussen de regels schreef ik: ik ga scheiden en wil met jou trouwen.

Huiselijk geweld en eenzaamheid

Ik zat al jaren in een afschuwelijk slechte relatie waarin sprake was van emotioneel en dreigend fysiek geweld. Ik was daar nog niet uit opgestapt, omdat de situatie mij onbewust zo ‘vertrouwd’ aandeed: precies mijn ouderlijk huis. Net als vroeger thuis was ik aan het overleven, in plaats van leven. En ook nu was mijn copingsstrategie al mijn gevoelens wegdrukken en blokkeren. Dat mechanisme heet trauma en had me in mijn leven al drie zware depressies opgeleverd, inclusief een zelfmoordpoging.

Tegelijkertijd was ik ook vreselijk bang om alleen te zijn. Ik had me als kind totaal verlaten gevoeld. Op mijn 4e jaar had ik al weg willen verhuizen om bij mijn favoriete tante en oom te gaan wonen. Op mijn 7e had ik ingezien dat mijn vader een tiran was, waar mijn moeder als een slaaf achteraan liep, gevolgd door mijn oudere broer en zus. De laatste twee konden niet tegen mijn vader op, maar wel naar beneden trappen naar hun jongere zusje. Ik had het idee dat ik geadopteerd was en dacht bijna dat mijn favoriete tante mijn echte moeder was.

Vader en moeder

De relatie van mijn ouders was een schoolvoorbeeld van intense bindings- versus verlatingsangst. Mijn vader had zijn uiterste best gedaan om het mooiste meisje van de school te veroveren, maar vanaf hun trouwdag nam hij de benen. Hij was altijd weg en emotioneel niet beschikbaar. Telkens als mijn moeder er toch in slaagde emotioneel dichtbij te komen ramde mijn vader haar figuurlijk knock-out. Als ze vervolgens weer bijkwam, krabbelde ze overeind om de achtervolging voort te zetten.

Met dit idee van een relatie ben ik opgegroeid, tot mijn moeder – na zwaar suïcidaal te zijn geweest – door mijn vader praktisch werd gedwongen om te scheiden. Op haar 50e verjaardag vertrok hij om 03:00 ’s nachts met een prostituee naar Brazilië, terwijl mijn oma (de moeder van mijn moeder) op sterven lag. Als afscheid bedreigde hij haar op de rand van het bed om vlak voor vertrek nog een tweede hypotheek op het huis te tekenen, want mijn vader zat dankzij zijn hoerenloperij diep in de schulden. Hij sloot dit gesprek af met de belofte om bij zijn terugkomst een maand later samen in relatietherapie te gaan. Mijn oma was toen inmiddels overleden en begraven en mijn moeder had na een relatie van 35 jaar (ze leerde mijn vader op haar 15e kennen) een punt achter deze nachtmerrie durven zetten.

Op dat moment sloeg mijn vaders bindingsangst om in verlatingsangst en wraak. Hij traineerde de scheiding waar hij maar kon en uiteindelijk moesten mijn ouders in de rechtbank zelfs voor een meervoudige kamer verschijnen. Getrouwd in gemeenschap van goederen liet mijn vader mijn moeder voor al zijn schulden opdraaien. Naar alimentatie kon ze sowieso fluiten. Terwijl ze haar hele huwelijk het complete huishouden had gedaan, de latere jaren (toen ze ook buitenshuis werkte) alle boodschappen had betaald en in haar eentje had geprobeerd drie kinderen op te voeden. Mijn vader was altijd weg voor werk of sporten. Meestal hadden we geen idee waar hij uithing. Als hij thuis was zat hij verscholen achter de krant, keek tv, werkte en/of masturbeerde op zijn kantoorkamer en at aan tafel, maar was dan altijd gespannen en afwezig of boos (zeer vaak).

Ik

Het zal niet verbazen dat ik op relatiegebied beschadigd ben. Aangezien ik binnen dit gezin alleen de kat vertrouwde, had ik algehele bindingsangst. Ik verwacht voortdurend door iedereen belaagd te worden. Zeker degene die pal naast me staat zal vroeg of laat een dolk in mijn rug steken. Zo ben ik volkomen alleen opgegroeid. Ik had een dak boven mijn hoofd, kleren en te eten, maar dat was het. Ik kon goed leren en was een rustige puber. Ik keek wel linker uit dan in 7 sloten tegelijk te lopen, want er zou niemand zijn die me eruit kwam vissen. Je laten struikelen of een trap nageven was voor de andere gezinsleden dan weer geen enkele moeite.

Ik was als tiener weleens verliefd en dat uitte zich vaak in een soort geëxalteerde bewondering en obsessie. Precies zoals mijn moeder tegenover mijn vader deed. Ik kon de hele dag over deze persoon fantaseren. Kreeg ik echter verkering, dan waren mijn gevoelens bij jongen 1 na twee weken abrupt verdwenen. Tegen jongen 2 durfde ik toen we verkering hadden niks meer te zeggen en maakten we het na een maand maar uit. Bij een ander sloeg mijn verliefdheid op een gegeven moment om in hekel, terwijl hij net geïnteresseerd raakte.

Op mijn 17e kreeg ik mijn eerste echte relatie, die direct 5 jaar duurde. Emotioneel verwaarloosde jongeren gaan eerder zulke tienerhuwelijken aan, omdat ze thuis zo weinig krijgen. De luxe en veilige basis om te experimenteren hebben ze niet. Ik was een half jaar geëxalteerd geobsedeerd geweest en achteraf gezien denk ik dat deze relatie voor mij vrij snel omsloeg in vriendschap. Ik heb hem uiteindelijk niet emotioneel dichtbij laten komen. Hij voelde op een gegeven moment meer als een blok aan mijn been, terwijl het uitgaan van de relatie hem echt pijn heeft gedaan.

Een vakantieliefde met een Ier was wel raak en zo onverwacht dat we beiden geen tijd hadden om verdedigingsmechanismen of rare patronen in te zetten. Tegelijkertijd kon deze liefde echt zijn, omdat we ver uit elkaar woonden (we hadden beiden bindingsangst). En achteraf weet ik dat we elkaar uit een of meerdere vorige levens kenden, dus we bouwden ergens op voort.

De man met wie ik 17 jaar doorbracht en een dochter kreeg zag ik onbewust als mijn vader, met wie ik als volwassene de strijd wilde aanbinden. Middenin deze ellendige relatie – hoewel die met trauma en altijd actief bezig zijn nog redelijk te dragen was – dook daar plotseling mijn twinflame op (die ik natuurlijk niet direct zo herkende).

De zucht naar liefde en hoop op redding was zo groot dat ik me vol overgave in deze liefde heb gestort. Deze man had mij terug bij mijn gevoel gebracht en het enige dat ik wilde was zo snel mogelijk weg uit deze nachtmerrie. Mijn verlatingsangst kon ik pas de baas toen er zich een nieuw heerschap leek aan te dienen. En ook als het niks met hem werd, dan wist ik dat het de juiste beslissing was om mijn relatie van dat moment te verbreken.

Hij

De mededeling dat ik met hem wilde trouwen, stortte mijn twinflame direct in een depressie. Deze man is 1.45 m en zijn hele leven door vrouwen als lelijk eendje uitgelachen. Ook zijn vader had hem als kind al enorm gekwetst om zijn uiterlijk. Mijn twinflame bleek uit net zo’n emotioneel gewelddadig gezin te komen als ik. Moeder was niet sterk genoeg om haar kinderen tegen een tirannieke, intens valse vader te  beschermen. En mijn twin was door dit levenspad ontzettend beschadigd.

Hij had enorme relatie-angst ontwikkeld. Vanuit verlatingsangst én zijn status als man wilde hij wel een relatie, maar geen haar op zijn op hoofd die piekerde om zich met zijn partner te verbinden. Vrouwen hadden hem te veel gekwetst. Zijn vriendinnen mishandelen als wraak vanuit oude pijn, dat kon hij wel. Maar vervolgens opstappen uit een slechte relatie lukte hem weer niet.

Zijn verbazing was dus groot toen er plotseling een vrouw op hem kwam afstormen. De paniek was intens en zijn snoeiharde script (‘elke vrouw wijst mij af’) werd gebroken. Dit leverde hem een depressie op. Tegelijkertijd was hij er nog steeds van overtuigd dat ik zou terugschrikken als ik hem in echt zou zien. Dat deed ik niet: mijn liefde was te groot. Hij rende echter nog steeds voor mij weg, wat appelleerde aan mijn jachtinstinct en mijn eigen bindingsangst ontwapende. Deze meneer wilde immers (zoals gewoonlijk) niks met mij of aan mij geven.

Uiteindelijk schoot ik met een waanzinnige liefdesbrief in de roos. Mijn twin heeft dit nooit toegegeven, maar het omslaan van zijn houding naar mij heeft hem verraden. De redelijke, wijze, lieve man veranderde binnen korte tijd in een vijand toen hij na 2 weken dacht dat mijn brief toch niet oprecht was. Dit triggerde zeer veel oude pijn. Zijn angst is zo heftig dat agressie er als beschermer voor gaat liggen. Net als een dier dat door mishandeling vals is geworden valt hij elke vrouw aan die te dichtbij komt; ook onschuldige. Dat gedrag herkende ik bij mezelf in mijn woede naar mijn ex-man en dochter.

Hij viel frontaal aan, terwijl hij wist dat ik – zwaar overspannen en burn-out – psychisch en lichamelijk in zeer slechte staat verkeerde. Hij had direct een andere dame opgetrommeld om zijn gevoelens voor mij te blussen en mij zo hard mogelijk te raken; en berichtte me uitgebreid over zijn versiermanoeuvres en gevoelens voor haar. Ik heb het contact dicht moeten gooien, omdat hij mij pijn deed en bovendien – nog belangrijker – ik wilde niet als schizofreen de inrichting indraaien.

Verlatingsangst en eenzaamheid

Maar ondanks zijn wangedrag heb ik hem vanuit liefde en verlatingsangst toch niet los kunnen laten. Ik had hem intussen op zielsniveau herkend en wist dat ik in een leven in de 19e eeuw aan hem ten onder was gegaan. Toen ik door zijn verandering van Dr. Jekyll in Mr. Hyde achteraf begreep dat het gevoel wederzijds was (geweest), heb ik nog geprobeerd om contact met hem te krijgen; op een afscheids-sms van hem na tevergeefs.

Mijn verlatingsangst bleef en ik dacht nog steeds dat ware liefde altijd goed zou aflopen. Toen hij na een half jaar zwijgen furieus reageerde dat hij een nieuwe vriendin had, was mijn roze wolk voorgoed verdwenen. Hij had even van mij durven houden, als enige vrouw in zijn leven. En ik weet dat hij zich op relatiegebied aan geen enkele partner meer gaat binden. Dat heeft hij letterlijk aan mij geschreven.

Ik was dus weer alleen en had nog een hoop te leren, want deze ‘relatie’-dynamiek was precíes mijn ouders. Ondanks dat laatste heeft het mij ontzaglijk veel moeite gekost om hem los te laten. En nu kom ik op de lasagne: want waarom sta ik eigenlijk te wachten bij een loket dat geen eten serveert, maar alleen maar emotionele klappen, net als vroeger thuis? Dit schreef ik aan een vriendin, die ongeveer in hetzelfde schuitje zat als ik.

Lasagne

We hebben alle vier in verschillende gradaties angst bij het aangaan van relaties, omdat we in het verleden vaak gekwetst zijn. Bij de heren uit zich dit als bindingsangst. Bij ons eerder als verlatingangst. Waar H. heel even fantastische lasagne heeft gemaakt – die je de rest van je leven wel had willen eten – is dat nu voorbij. De kok is geschrokken van zijn eigen kunnen, hij heeft het recept verscheurd en weggegooid. Onbewust komen de ingrediënten nog weleens boven, maar dan duwt hij het direct weer van zich af.

Terwijl jij bij het loket nog steeds staat te wachten op die verrukkelijke lasagne. Je hebt gezien dat deze kok het kan en je weet ook dat het recept ergens diep van binnen nog in hem zit. Echter, het bewuste, wakkere deel van deze kok (het ego/de verdedigingswal) gaat dit recept niet meer maken. Dat heeft hij vorig jaar al besloten. Sterker nog, hij kan het niet, want hij heeft te weinig inzicht en gereedschap om bij dit deel van hemzelf (de angst en onderliggende pijn) te komen. 

Het loket waar ze eenmalig lasagne serveren en daarna niet meer, hoe lang je ook wacht, is jou bekend. Vanuit je ouderlijk huis en later als volwassene in relaties. Dit loket en de kok kun je niet veranderen. Je kunt alleen jezelf beïnvloeden. Probeer aan het kind in jou te vertellen dat er wél loketten bestaan waar ze vrijwillig en overvloedig eten serveren, maar niet deze. Helaas.

Waar ik direct in mijn twinflame de kok en het fantastische recept voor de lasagne heb herkend, heeft hij slechts 1 tel voor het eerst in zijn leven overwogen die te maken. Daar is hij zo hard van geschrokken, dat hij direct woest en bang is weggerend. Mijn kind staat nog steeds bij het loket te wachten en is er eigenlijk niet weg te sleuren. Ik ben zelfs in staat om de kok praktisch het mes op de keel te zetten om de lasagne toch te krijgen. Alleen loketten die lijken op mijn ouderlijk huis heb ik in mijn leven durven proberen. Zijn loket was mij volledig bekend.

We moeten beiden erkennen wat het verleden met ons heeft gedaan en van daaruit een smaak voor andere loketten en gerechten leren ontwikkelen. Hoe eng dat ook is. Dat de koks doen alsof er met hen niks aan de hand is, is hun verantwoordelijkheid. Die mate van bewustzijn kunnen ze blijkbaar niet aan en ze projecteren hun angst en afwijking op ons. Tant pis, dan geen lasagne.

Laten we voor onszelf gaan kokkerellen. Wie weet komt er zelfs iemand vrijwillig op de heerlijke etensgeur af, die niet lijdt aan de angsten van H. en mijn twin. En anders hebben we in ieder geval zelf een smakelijke maaltijd. En geen trek of honger, zoals gewoonlijk.

Pijn en bewustzijn

Het is pijnlijk om je eigen pijn en angsten onder ogen te moeten zien.

Het is pijnlijk dat je een roze wolk en een prins nodig hebt om uit een ellendige relatie te komen.

Het is pijnlijk dat je iemand die je zeer slecht heeft behandeld niet kunt loslaten en achtervolgt, waar hij dit allang niet meer wil.

Het is pijnlijk om je eigen verknipte patronen onder ogen te moeten zien en te beseffen dat je op je slaafse en angstige moeder lijkt.

Het is pijnlijk om je te realiseren dat je thuis nooit liefde hebt gehad.

Het is pijnlijk dat jouw onbewuste opvattingen over liefde zich op een fantasiewolk bevinden en in praktijk emotionele klappen en mishandeling betekenen.

Het is pijnlijk om telkens weer op je eigen vader te vallen en te beseffen dat je eigenlijk totaal niet gezond in elkaar steekt.

Zoals altijd is bewustzijn stap 1. De mokerslag van ware liefde heeft mij voorgoed wakker geschud. Zonder deze pijn had ik niet geleerd wat ik nu heb geleerd. Het is niet de bedoeling van dit leven om weer in de 19e eeuw te belanden. Het is het idee om als ziel te groeien en op eigen benen verder te gaan.

Ik ga dus maar koken voor mezelf en voorzichtig af en toe een ander loket proberen, waar ze wel eten willen serveren en je niet, zoals gewoonlijk, in elkaar slaan. En daar ligt bij mij ook bindingsangst op de loer, want durf ik iemand die met goede bedoelingen op mij afkomt nog wel toe te laten? Herken ik die persoon als onschuldig? Sla ik die niet in angst van me af, omdat ik me bedreigd voel? Ben ik überhaupt nog in staat tot een normale, ongedwongen ‘paringsdans’ en het gevoel ‘liefde’?

Zoals mijn haptotherapeut een tijd geleden zei: “Jij denkt dat hamburgers eten is (liefde=pijn, afwijzing en emotioneel geweld) en daarom stop je als je een uithangbord van de McDonald’s ziet. Maar eten, echt eten, is rijk, voedend, verzorgend en ondersteunend. Die moet je leren kennen en smaak voor ontwikkelen.” Geen vette, slechte hap, die voor even een vol gevoel geeft en dan een enorme kater.