Artikel – Over het effect van angst-programmering

In het boek 1984 van George Orwell wordt de bevolking uit de drie wereldstaten voortdurend geprogrammeerd dat er een vijand is, waar de mensen bang voor moeten zijn en die ze moeten haten. Er is permanent oorlog, maar het wonderlijke is dat vijand A morgen vriend A kan zijn; terwijl vriend B op dat moment verandert in de vijand. Op deze manier voorkomt Big Brother dat de bevolking tegen zijn systeem in opstand komt. In onze samenleving lijken overeenkomstige mechanismen aan de hand te zijn.

Terwijl je in de Tachtigjarige Oorlog vreedzaam in Groningen kon leven, op het moment dat er om de stad Leiden werd gevochten, ontgaat ons via krant, journaal en internet geen enkel strijdtoneel meer. Want conflicten zijn nieuws en positieve gebeurtenissen niet. Ik vraag me af hoe mensen in bed stappen na een avond hangen voor de tv, met Trump, een terroristische aanslag of de strijd tussen Israël en de Palestijnen nog op hun netvlies gebrand. Ellende en agressie op een plek verspreidt zich via camera’s direct wereldwijd.

Bovendien zijn ook niet alle media even objectief en dat is een gevaarlijke ontwikkeling in combinatie met het feit dat de verschillende groepen in de samenleving elkaar steeds minder gemakkelijk tegenkomen. Het beeld dat de Telegraaf en Geen Stijl van de wereld schetsen staat bijvoorbeeld haaks op dat van de Volkskrant en Joop.nl. In Amsterdam-Noord leven bubbels ook langs elkaar heen. De witte hoger opgeleide middenklasse komt bij filmmuseum Eye, de moslims zitten in Buurthuis Van der Pek en 100 meter verderop drinken de volkse, witte Noorderlingen in hun stamkroeg.

Op die manier wordt het erg lastig om andere, afwijkende mensen te ontmoeten, zeker als het grootste deel van de bevolking buiten de deur voortdurend met zijn of haar neus in de mobiele telefoon zit en niet eens meer een praatje met een willekeurige vreemdeling maakt. Als de digitale wereld echter wordt dan de buurman die naast je woont, dan is er in ons systeem een flink steekje los. En hoe moet je de wereld nog blij en onbevangen tegemoet treden als de tv en Facebook een bak ellende naar je hoofd slingeren?

Je kweekt zo een maatschappij van bange, agressieve mensen, die zich bedreigd voelen door dat wat vreemd en anders is. De digitale bubbel is veilig; de buitenwereld niet. Als er maar lang genoeg slecht nieuws over moslims en terroristische aanslagen naar buiten komt wordt die buurvrouw met hoofddoek bedreigend, waar extreemrechts vervolgens garen bij spint. En je verwacht toch niet dat Wilders na al die jaren van leven in safehouses en bedreigingen nog een realistisch beeld van de islam heeft?

Mensen zijn slecht geworteld in hun eigen, aardse werkelijkheid. Ze bewegen zich als een slaaf van het systeem tussen werk en huis heen en weer. Er is geen tijd om rustig tot jezelf te komen. In onze schaarse vrije tijd gaan we alleen de deur uit om spullen te kopen. Dit alles bij elkaar betekent dat we ver heen zijn en lijden aan tunnelvisie. Er zijn in dat geval maar een paar sterke, schreeuwende gekken nodig om verschillende groepen tegen elkaar op te stoken.

Daarom zou ik zeggen: laat je niet programmeren door angst en haat van de wereldleiders. Stap op je Syrische buurvrouw af en vraag of ze hulp nodig heeft. Begin een klaverjasclub of lees sprookjes voor op de markt, zoals ik een tijdje heb gedaan. Blijf de werkelijkheid die de media en vooral social media aanreiken altijd checken met de begane grond en wat er in je leven écht gebeurt. Leer de ander kennen en laat je over vijanden niks wijsmaken. Er zijn mensen en industrieën die parasiteren op angst, oorlog en geweld. Zoals Public Enemy in de jaren tachtig al rapte “Don’t believe the hype” (en dan heb ik het niet over fake news).

Probeer je eigen koers te varen op basis van echte ontmoetingen in je dagelijks leven. We zijn met 7 miljard op deze aardbol, maar er zijn zo ontzettend veel mensen eenzaam. Put kracht uit positieve gebeurtenissen en laat de nare je er niet onder krijgen. Dit leven en deze planeet zijn bedoeld om van te genieten, niet een of andere overlevingsslag, waar altijd gebrek en ellende is. Want er is genoeg voor iedereen, als we maar met elkaar delen. En vooral: wees aardig voor de ander, die immers uiteindelijk net als jij een mens is, op zoek naar geluk.

 

Public Enemy – Don’t believe the hype (1988)